En moitas traídas galegas, sobre todo en zonas graníticas e de augas brandas, o pH baixo non é unha rareza: é parte do contexto xeolóxico. No sur da provincia de Pontevedra isto resulta especialmente familiar para moitas comunidades.

Iso crea unha dúbida práctica: se a auga sae por baixo da marxe legal, é perigoso bebela? Hai que tratala sempre? Ou pode chegar con evitar materiais metálicos na rede?

O pH mide acidez ou alcalinidade. O 7 considérase neutro. Por baixo de 7 falamos dunha auga máis ácida; por riba, dunha auga máis alcalina. Un cambio dun punto xa é relevante.

Este texto é divulgativo. Se unha analítica sae fóra de rango, cómpre revisala co laboratorio, persoal técnico ou autoridade sanitaria.

Como se mide ben?

Hai tres maneiras habituais:

  • unha analítica de laboratorio, que é a referencia máis fiable;
  • un medidor dixital de pH, útil se se calibra ben;
  • tiras reactivas, útiles para unha orientación rápida, pero pouco precisas.

Para unha comunidade, o importante non é medir unha vez e esquecer. Convén anotar onde se mediu: captación, depósito, rede ou billa. O pH pode cambiar dun punto a outro.

Que di a norma?

A marxe legal para a auga de consumo é de 6,5 a 9,5.

O Real Decreto 3/2023 considera o pH un parámetro indicador. Se baixa de 6,5 ou sobe de 9,5, hai unha non conformidade que debe revisarse e xestionarse. Isto non significa automaticamente que a auga sexa perigosa, pero si que non encaixa na marxe establecida.

Na práctica, moitas augas de consumo móvense arredor de 6,5 a 8,5. Na Galiza rural hai moitas captacións pequenas con augas pouco mineralizadas e ácidas. O SERGAS sinala que as augas subterráneas galegas poden presentar acidez moderada natural e quedar por baixo dos valores límite.

É dicir: estar por baixo de 6,5 pode ser normal para a captación, pero non deixa de ser un dato que a comunidade debe controlar.

O risco real: saúde e instalación

O pH baixo, por si só, non adoita ser o perigo principal para a saúde. A OMS non fixa un valor guía sanitario baseado directamente no pH. O problema máis habitual é indirecto: a auga ácida pode corroer tubaxes, billas, soldaduras e pezas metálicas.

Esa corrosión si pode importar. Se a auga pasa por chumbo, cobre ou outros metais, pode arrastralos cara ao consumo. Por iso o SERGAS recomenda que, se o pH é menor de 6 e hai tubaxes metálicas de auga sanitaria, se analicen chumbo e cobre.

Así que a pregunta non é só "que pH temos?". A pregunta é tamén "por onde pasa esa auga?". Unha auga ácida nunha rede de materiais plásticos homologados non ten o mesmo risco práctico ca esa mesma auga pasando por instalacións metálicas antigas.

Camiño A: materiais non metálicos

Unha opción é manter a auga coas súas características naturais e reducir o risco eliminando materiais corrosibles: renovar tramos metálicos, usar PEAD, PVC ou outros materiais homologados e comprobar que non aparecen chumbo, cobre nin sinais de corrosión.

Este camiño pode ser razoable cando a acidez é moderada, estable, propia da captación e non aparecen metais. Ten unha vantaxe clara: evita instalar un tratamento que require mantemento continuo.

O seu límite tamén é claro: a auga segue fóra da marxe legal se o pH continúa por baixo de 6,5. Ademais, cada vivenda pode ter instalacións interiores distintas, e a comunidade non sempre controla o que pasa despois do contador.

Camiño B: corrixir o pH

Outra opción é corrixir a acidez antes de que a auga entre na rede. O máis habitual é un filtro neutralizador con calcita ou outro sistema de alcalinización controlada.

Este camiño axuda a cumprir a marxe legal, reduce a agresividade da auga e pode mellorar a estabilidade do cloro. Pero non é gratis nin automático: require investimento, reposición de material, limpeza e seguimento analítico.

Ten especial sentido cando hai pH moi baixo, metais detectados, corrosión visible, moitas incidencias, problemas co cloro ou requirimentos sanitarios.

E se o pH é alto?

Nas pequenas traídas galegas de zonas ácidas é menos habitual, pero pode aparecer en augas máis mineralizadas, augas termais ou minerais, zonas con outra xeoloxía, mesturas de auga ou tratamentos mal axustados.

Un pH alto pode dar sabor raro, sensación xabonosa, depósitos ou incrustacións. Tamén afecta ao cloro: a OMS recomenda que, para unha desinfección eficaz con cloro, o pH estea preferiblemente por baixo de 8,0.

Como decidir?

Se o pH está por baixo de 6,5, a comunidade non debería limitarse a dicir "aquí sempre foi así". Pero tampouco debería asumir automaticamente que beber esa auga é perigoso.

O razoable é comprobar tres cousas:

  • se a acidez é estable e propia da captación;
  • se hai metais ou corrosión na rede;
  • se a desinfección funciona ben.

Con eses datos pódese decidir: renovar materiais, manter control periódico ou instalar unha corrección de pH ben deseñada. A peor opción é facer unha corrección "a ollo" sen saber se o problema está na auga, na rede ou nas instalacións interiores.

Fontes oficiais

Para o marco xeral, poden consultarse:

Para seguir

Se na túa comunidade o pH aparece fóra de rango ou cambia sen explicación, non o trates como unha cifra solta. Gárdao co punto de mostraxe, compara co histórico e revisa se hai sinais na rede.